Amsterdam Institute for Social Science Research (AISSR)

De beloften van nabijheid: een kwalitatief onderzoek naar decentralisatie van arbeidsre-integratie, jeugdzorg en langdurige zorg

Program Group Political Science

Met ingang van 2015 krijgt een grote decentralisatieoperatie haar beslag, waarbij gemeenten eerstverantwoordelijke bestuurslaag worden in het ‘sociale domein’, te weten de (arbeids)participatie, langdurige (extramurale) zorg en jeugdzorg. Dit onderzoek plaatst deze driedubbele decentralisatie in de context van de bredere herziening van de verzorgingsstaat, maar zoemt in op het centrale principe van deze herziening, namelijk de belofte van nabijheid.

Funded by: Stichting Instituut GAK

Period: 01-04-2014 until 31-03-2018

Waar tijdens de opbouw van de naoorlogse verzorgingsstaat de nieuwe sociale voorzieningen werden beargumenteerd als bevrijding van afhankelijkheid van familieleden, worden nu juist weer onderlinge steun en hulp uit het eigen sociale netwerk gepropageerd als bevrijding van bureaucratische overheidsbemoeienis. De herziening van de verzorgingsstaat wordt op vier principes gebaseerd:

  1. Nabijheid: participatie verschuift van het nationale naar het lokale niveau, teneinde de zorg dichter bij de burger te organiseren en versnippering tegen te gaan
  2. Zelfredzaamheid: verschuiving van primaire overheidsverantwoordelijkheid naar primaire verantwoordelijkheid van burgers onderling. Burgers worden gestimuleerd hun eigen problemen op te lossen, zo nodig met beroep op hun sociale netwerk.
  3. Wederkerigheid: tegenover het verkrijgen van rechten staat de plicht tot het leveren van een tegenprestatie, o.a. in de vorm van (vrijwilligers)werk
  4. Integraliteit: breed opgeleide en breed inzetbare professionals in ‘sociale wijkteams’ moeten door hun integrale aanpak dwarsverbanden leggen tussen de drie gedecentraliseerde beleidsterreinen. Hierdoor zou er efficiënter gewerkt kunnen worden dan in de gangbare ‘verkokerde’ werkwijze, waarbij hulpverleners langs elkaar heen werken 

Deze principiële herziening van de verzorgingsstaat is niet alleen een bestuurlijke maar ook een affectieve aangelegenheid. Zij gaat gepaard met een appèl op en de promotie van affectieve banden tussen burgers onderling en promoot de ontwikkeling en inzet van die affectieve banden

Research methods

Het project is tweeledig:

  • In het kortlopende onderzoek wordt door middel van een quick scan en literatuuronderzoek geïnventariseerd op welke manier de vier principes terugkomen in gemeentelijke plannen en projecten voor de drie beleidsterreinen en welke problemen gemeenten daarbij voorzien.
  • In het langlopend onderzoek worden in een drietal gemeenten (groot, middelgroot en klein) de twee concrete, nieuwe strategieën geanalyseerd die de vier principes van decentralisatie duidelijk belichamen: sociale wijkteams en sociale netwerken. 

Tezamen geven deze onderzoeken naar sociale wijkteams en sociale netwerken antwoord op de volgende vragen:

  • Leidt de decentralisatie (ook) in de uitvoering tot variatie tussen gemeenten, en geldt dit voor alle drie de werkvelden (en hun overlap)? Is autonomie van gemeenten dus toegenomen (aandachtspunt 1) maar wellicht ook de rechtsongelijkheid tussen burgers (aandachtspunt 3)? 
  • Leiden pogingen tot nieuwe vormen van samenwerking in sociale wijkteams (‘integrale aanpakken’) tot effectievere aanpak van sociale problemen of is veeleer sprake van de decentralisatieparadox, aangezien de werkbedrijven bijvoorbeeld per arbeidsregio worden georganiseerd en het rijk aanstuurt op gemeentelijke schaalgrootte van 100.000+ inwoners (aandachtspunt 2)? In hoeverre is onder deze laatste omstandigheden nabijheid te realiseren?
  • Hoe kunnen vormen van decentralisatie worden gestimuleerd die recht doen aan bestaande variatie in lokale situaties, zonder dat de voordelen van centrale aansturing (niet allemaal opnieuw het wiel uitvinden) en het principe van rechtsgelijkheid (gelijke behandeling van gelijke gevallen) teloorgaan (aandachtspunten 2 en 4)?
  • Wat zijn de effecten en effectiviteit van de nieuwe aanpakken op het gebied van arbeidstoeleiding, langdurige zorg en jeugdzorg (aandachtspunt 5)? 

 

  • prof. dr. W.G.J. (Jan Willem) Duyvendak

    W.G.J.Duyvendak@uva.nl | T: 0205252940

    Go to detailpage

Published by  AISSR

23 October 2018